گردشگری

آقا سید جلال الدین اشرف
آستانه اشرفیه
آقا سید جلال الدین اشرف سید ابراهیم المرتضی الاصغر ملقب به جلال الدین اشرف ( ع )، پسر امام موسی کاظم ( ع ) ، برادر امام رضا ( ع ) و عموی امام محمد تقی ( ع ) در سال ۱۸۰ هجری قمری در شهر مدینه منوره چشم به جهان گشود .

پدرش امام هفتم شیعیان و مادرش بانو نجیه از مردم نوبه و زنگبار بود . زمانی که سنش به حدود ۳ سالگی رسید پدر بزرگوارش را در سال ۱۸۳ هجری از دست داد و به مدد و همت برادرش امام رضا ( ع ) در مدینه پرورش یافت و در سایه چنین استادی چنان مراتب فضل و کمال را طی کرد که در میان برادرانش بعد از امام رضا ( ع ) در علم و حلم و زهد و تقوی و شجاعت و سخاوت بر همه پیشی گرفت و لقب اشرف را از عموی جد پدرش عمر اشرف بن امام سجاد ( ع ) اخذ نموده که در حقیقت نشانه برتری و شایستگی او نسبت به سایر برادران بود .

او در سال ۲۰۱ هجری در زمان ولایتعهدی امام رضا ( ع ) در حالی که حدود ۲۱ سال داشت از مدینه برای تبلیغ دینی به بغداد آمد و در سال ۲۰۳ هجری وقتی خبر شهادت امام رضا ( ع ) به بغداد رسید سادات و شیعیان برای عرض تسلیت خدمت او رسیدند و برای اولین بار در آن مجلس مساله نهضت مطرح شد . اما هنوز زمان و سن حضرت برای تحقق این امر مساعد نبود . در سال ۲۰۴ هجری وقتی که مامون از مرو به بغداد رفت سید جلال الدین آن شهر را ترک کرد و به قم نزد برادر بزرگوارش سید احمد مشهور به « شاهچراغ » رفت و خدمت او به کسب علم و فضیلت مشغول شد .

حضرت پس از حدود ۳ سال اقامت در قم در سال ۲۰۶ اقدام به تشکیل نهضت کرد و پس از یک سری جنگهای خونین در سال ۲۱۱ هجری قدرت را در گیلان در دست گرفت و نخستین دولت شیعه مذهب ایران را بنیان گذاشت. دولت شیعی مذهب حضرت سید جلال الدین اشرف ( ع ) ۱۳ سال ادامه پیدا کرد تا اینکه در سال ۲۳۳ هجری . در جنگی که میان آن حضرت و یکی از کفار منطقه به نام چهل گوش چمنی در منطقه لیالمان در نزدیکی شهر لاهیجان در گرفت حضرت زخمهای بسیاری متحمل شد و برای اینکه پیکر مطهرش بدست دشمنان نیفتد از صحنه کارزار دور شد و خود را به قریه سیاه دارستان رودبار رساند و در خانه شیخ مفید الدین ، یکی از دوستداران اهل بیت فرود آمد و پس از ساعاتی کوتاه دعوت حق را لبیک گفت .

پس از شهادت حضرت ، شیخ مفید الدین بنابر وصیت آن حضرت پیکر مطهرش را در تابوتی قرار داده و به رودخانه سفیدرود سپرد . تابوت پس از طی مسیری طولانی در قریه ای به نام کوچان به ساحل رسید . مردم مسلمان و مذهبی کوچان پیکر پاک و مطهر حضرت سید جلال الدین اشرف ( ع ) را از آب گرفتند و در همان روستا به خاک سپردند . امروزه روستای کوچان که در آن زمان از مناطق غیر حاصلخیز گیلان بود به یمن وجود حضرت سلطان سید جلال الدین اشرف ( ع ) به منطقه ای حاصلخیز به نام آستانه اشرفیه تبدیل شده است بقعه آقا سید محمد آقا سید محمد برادر حضرت امام موسی کاظم (ع) و فرزند امام جعفر صادق و عموی آقا سید جلال الدین اشرف است.

سید محمد چنان که در جنگ نامه آمده است در عصر به قدرت رسیدن نعمان( ۲۰۵ – ۲۰۴ ) در شهر قم در کنج عبادت بود چون عرصه به سادات شیعیان تنگ شد پیش او آمدند و پیشهاد کردند که رهبری نهضتی را بپذیرد اما او قبول نکرد .آنها به پسرش سید علی مراجعه کردند و به رهبری او به جانب گیلان رهسپار شدند. اما نهضت نوپای سید علی شکست خورد اما پدرش سید محمد همچنان در قم بود. تا عده ای از سادات که در بغداد (؟) در خانه ای مورد محاصره قرار گرفته بودند به مولا علی (ع) توسل جسته و به خواب می روند و در عالم خواب آن حضرت آنان را برای حل مشکل به قم پیش سید محمد راهنمایی می کنند با آمدن این جماعت به قم و پیدا کردن سید محمد معلوم می شود که او نیز علی (ع) را در خواب دیده بود و مولا علی (ع) سید جلال الدین اشرف را به رهبری نهضت انتخاب کرده است. آنها به خانه سید میر احمد که حضرت سید جلال الدین اشرف در آنجا بود رفتند و پس از مدتی با او بیعت کردند.

سید محمد پس از راهنمایی و به راه اندازی حضرت به سوی زنجان خود به قم برگشت و همان جا ماند تا حضرت پس از فتح درگزین در سال ۲۱۰ هـ حسن بیک را با عده ای به قم فرستاد که او و سیداحمد را با خود به درگزین بیاورد پس از ورود آنها اداره قم به سید احمد و حکمرانی شهر برفجان به سید محمد سپرده شد. او در سال ۲۱۱ هـ وقتی حضرت از زیارت مشهد برگشت به حضور ایشان رسید و از او به عنوان یکی از سر داران حضرت نام برده شده است .چون چهل گوش به دستور چمنک قرار می شود که سدی بسازند و همانجا لهسا را به برفجان می فرستد که سید محمد قزوینی را به قتل برساند و آنها شبانه آن سید را شهید کردند. روایت است که سید محمد را به خواب دیدندکه گفت« نعش مرا به آب دسیم بیاندازند» که همین کار هم شد و تابوت حامل نعش او در محله کچان گرفته و دفن گردید . « در آنجا مشهدی ساختند و هر ساله کرامات ظاهر می شود … چون این خبر به حضرت سید جلال الدین رسید که سید محمد بن شرف بن سید جبرئیل بن سید قوام الدین بن سید میرزای بن امام جعفر صادق علیه سلام را شهید کرده اند بسیار بگریست و گاو و گوسفند بسیار کشته و در مصیبت قیام نمود » به عقیده صاحب کتاب تاریخ انقلاب سید جلال الدین اشرف بقعه سید محمد که در آستانه اشرفیه واقع در مزار همان سید قزوینی است .

زیرا به آن آخوند مزار نیز می گویند که به نظر می رسد چون ایشان استاد در علوم قرآنی بوده اند به مرقد ایشان آخوند مزار گفته می شود. صاحب کتاب سیمای کوچان علت نامگذاری بقعه سید محمد آخوند مزار را از آن جهت دانسته که اکثر متولیان و اداره کنندگان آن در گذشته آخوند و ملا و شیخ بوده اند. از جمله آنان می توان به شیخ منتهی، ْشیخ محمد رضا مزاری و برادر ایشان شیخ احمد مزاری که پدر زن حاج آقا میر هاشمی نسب هستند و شیخ حسن و برادرشان شیخ هادی قاضی که از معارف متولیان بقعه آخوند مزار بودند. در هر حال سید محمد قزوینی استاد معلم و راهنمای حضرت در تشکیل نهضت بوده و پسر او سید علی قبل از حضرت نهضتی تشکیل داده بود. بقعه آقا سید محمد هم اکنون به صورت هیت امنا اداره می شود بارگاه آقا سید محمد به دست با کفایت هیات امنای آن و با مساعی مردان خیر و از گردآوری نذورات حرم متبرکه به طرز باشکوهی بازسازی شده و نظیر بقعه حضرت سید جلالدین اشرف (ع) است .

نصب ضریح عالی، آیینه کاری، روضه مقدسه و سالن ورودی، تعویض درهای ورودی به روضه منوره، نصب چهل چراغ و ایجاد ساختمان جهت سرویس های بهداشتی و غیره از خدمات دست اندکاران آن بقعه می باشد. بر روی درهای ورودی به بقعه اشاعر زیبایی از حاج شیخ یوصف صدیق عربانی و آقای پشیمان لنگرودی در مدح امامزاده سید محمد سروده و کنده کاری شده است. در ورودی بقعه درگوشه حیاط هیات سوگواری حضرت ابالفضل (ع) که در تاریخ ۱۳۱۶ هـ ش تاسیس یافته در آنجا مستقر می باشد این هیات دومین هیات عزاداران آستانه اشرفیه است که بسیار شلوغ و مراسم آتش زدن خیمه ها درعصر عاشورا را برقرار می نماید.- امروزه مرقد سید محمد در آستانه اشرفیه در نزدیکی حرم چون نگینی بر چهره شهر می درخشد و زیارت گاه مومنان است . پل خشتی تجن این پل بر رودخانه ی حشمت رود در دهکده ی کیسم است و بر سر راه شاهی که از لاهیجان به کیسم می رفته است قرار دارد.

مصالح اصلی آن آجر و درازای آن ۲۱ متر و پهنای آن ۳۲۵ و بلندی آن از سطح آب ۵۷۰ سانتیمتر است. این پل شامل یک دهانه با طاق جناقی است که بلندی طاق آن ۹۰ سانتی متر است. پهنای جان پناه آجری آن ۶۵ سانتی متر است. در ساختمان این پل دو نوع آجر به ابعاد ۴ در ۲۱ در ۲۱ و ۵ در ۲۳ در ۲۳ سانتی متر به کار رفته است. عسگر آباد دهکا در کیلومتر ۵ جاده کیاشهر به چمخاله در دهستان دهکاء منطقه ای زیبا با منظره های دلفریب همسایگی جنگل و دریا خودنمایی می کند. ساحل عسگر آباد شاید به لحاظ بافت جغرافیایی مشابه بسیاری از نقاط ساحلی دیگر دریای خزر باشد اما بکر بودن این منطقه، وجه تمایز آن از سواحل دیگر دریای خزر شده است. در این قسمت از شهرستان آستانه اشرفیه جاده کیاشهر به چمخاله به عنوان مرزی شالیزار های دیدنی را از جنگل های سرسبز آن جدا می کند بطوریکه مسافران عسگر آباد در یک سوی خود دشتهای مسطح و شالیزارها را می بینند و در سوی دیگر درختان تنومند جنگلی و در هم فرو رفته را مشاهده می کنند. از سال ۱۳۸۰ که مسئوولان این شهرستان به فکر راه اندازی طرح سالم سازی دریا در منطقه عسگرآباد افتادند. نام عسگر آباد کم کم در بین مسافران سواحل گیلان از نقطه ای ناشناخته به نقطه ای آشنا تبدیل شد.

بکر بودن این منطقه، اجرای صحیح طرح سالم سازی و ایجاد برخی از امکانات رفاهی باعث شده است بسیاری از گیلانیان که در روزهای تعطیل تابستان به دنبال مکانی زیباتر برای شنا می گردند به عسگرآباد بیایند، و این جدا از مسافرانی است که از استان های دیگر با شنیدن آوازه این منطقه زیبای ساحل به اینجا می آیند. پارک بوجاق تالاب بوجاق به علت اهمیت زیستگاهی به ویژه برای پرندگان مهاجر آبزی در سال ۱۳۵۴ بخشی از آن به وسعت ۵۰۰ هکتار به عنوان « لاگون کیاشهر »در فهرست تالاب های کنوانسیون رامسر به ثبت رسید رودخانه سفیدرود رودخانه سفیدرود به عنوان مهمترین عارضه طبیعی جلگه گیلان را به دو بخش غربی و شرقی تقسیم می کند در قدیم به این دو بخش بیه پیش و بیه پس گفته می شد.

این رودخانه به طول ۶۵۰ کیلومتر از سلسله جبال زاگرس سرچشمه می گیرد و پس از عبور از استان های کردستان،‌ آذربایجان و زنجان از دره منجیل و امامزاده هاشم وارد دشت گیلان می شود و در دهستان چهارده به شهرستان آستانه اشرفیه می رسد و پس از عبور از دهستانهای چهارده، کیسم، کورکاء و دهسر در این شهرستان در کیاشهر به دریا می پیوندد. رودخانه سفیدرود که آن را سپیدرود و اسپیدرود هم گفته اند سالانه حدود ۵۹۵۳ متر مکعب آبدهی دارد و حوضه آبریز آن معادل ۵۸ هزار کیلومتر مربع است. عبور این رودخانه زیبا و خروشان از شهرستان جلگه ای آستانه اشرفیه با استمداد از هوای مطبوع استان گیلان جلوه هایی بکر و خدادادی از طبیعت گیلان را به وجود آورده است. ساحل زیبای رودخانه سفیدرود مملو از درختان و گیاهان طبیعی با عبور از لابه لای شالیزارهای چشم نواز آستانه، هر بیننده ای را به خود جلب می کند. در فصول بهار و تابستان بسیاری از مسافران و گردشگران ساحل این رودخانه را برای استراحت و بهره بردن از طبیعت انتخاب می کنند . ماهیگیری در حاشیه این رودخانه یکی از تفریحات مردم گیلان است تا ساعاتی خوش را در کنار طبیعت با تماشای امواج زندگی بخش سفیدرود بگذرانند. پارک جنگلی کیاشهر در جنوب دریای خزر در استان گیلان جایی که رودخانه خروشان سپیدرود در بندر کیاشهر به این دریا می پیوندد جنگلی کوچک اما دیدنی خودنمایی می کند. این محدوده جنگلی ۱۸ هکتاری، امروزه در داخل شهر ساحلی بندر کیاشهر به پارک جنگلی تبدیل شده است.

این پارک از شمال به اراضی سایت گردشگری ساحل کیاشهر، از جنوب به بافت شهری، از شرق به دهکده ساحلی و از غرب به نهالستان کیاشهر منتهی می شود. عمده پوشش گیاهی این پارک از درختان توسکای ساحلی تشکیل شده است که تقریبا به طور خالص و یکنواخت در سطح پارک در مجاورت جاده و مزارع برنج قرار دارند. در برخی از نقاط آن نیز گیاهان بالا رونده با ساقه های در هم پیچیده ضمن ایجاد زیبایی وحشی، نمایی از جنگل طبیعی و چشم نواز را به وجود آورده است. قرارگیری پارک جنگلی کیاشهر در کنار مرداب طبیعی، پل چوبی و ساحل دریا منظره ای جذاب و دلپذیر را به وجود آورده است که مسافران و گردشگران می توانند ساعاتی خوش را در آن بگذرانند.

این همجواری جنگل، مرداب و دریا مجموعه ای از زیبایی های طبیعی را در این منطقه به وجود آورده است که اگر بگوییم در خاورمیانه بی همتا و در دنیا کم نظیر است سخن به گزاف نگفته ایم. در سال های اخیر لزوم توجه به گردشگری به عنوان صنعتی درآمدزا و سالم اهمیت پارک جنگلی بندر کیاشهر را در استان گیلان بیش از پیش نمایان ساخته است. اهمیتی که پس از به بهره برداری رسیدن پل بزرگ کیاشهر و احیای خط ساحلی دریای خزر نمایان تر شده است. از سال ۱۳۸۲ با مدیریت جدید شهرداری و شورای اسلامی شهر بندر کیاشهر برنامه ریزی های وسیعی برای ایجاد سایت گردشگری در این منطقه به طور جدی پیگیری شده است.

در حال حاضر شهرداری کیاشهر با تهیه طرح جامع ساماندهی پارک ساحلی درصدد است تا این محدوده طبیعی را برای استفاده گردشگران آماده سازد. در این طرح ایجاد ساختمان های اقامتی کوتاه مدت (کمپینگ)، تجهیزات رفاهی، سرویس های بهداشتی، پارکینگ اتومبیل، فضاهای بازی کودکان، ساختمان بازی های رایانه ای، احداث زمین ورزشی روباز، احداث مرکز فرهنگی و سالن اجتماعات از مهمترین تاسیساتی است که برای ساماندهی پارک ساحلی کیاشهر در نظر گرفته شده است. پل خشتی نیاکو این پل که قدمت آن به قرن هشتم هجری بر می گردد در گذشته بر سر راه رشت به لاهیجان در روستای نیاکو واقع شده بود. پل خشتی که در اصطلاح محلّی « خشت پل » گفته می شود ۵۰ متر طول و ۵ متر و ۸۰ سانتیمتر عرض دارد. در دو طرف پل جان پناهی به عرض ۲۷ سانتی متر و ارتفاع ۶۰ سانتی متر قرار دارد. سنگ فرش کف پل با ۴۷۰ سانتی متر قطر استحکام بسیار زیادی دارد به طوری که پس از سالها عبور انسانها و وسایل نقلیه قدیمی و جدید هنوز پا بر جاست. بلندی طاق اصلی پل خشتی نیاکو تا سطح آب ۶ متر است که ۲ طاق کوچکتر در دو طرف این دهانه استحکام پل را بیشتر می کند.

این پل که در فهرست آثار ملّی ایران ثبت شده است پس از ساخته شدن جاده ارتباطی جدید رشت به لاهیجان از مسیر اصلی خارج شده است و هم اکنون در داخل روستای نیاکو از توابع شهرستان آستانه اشرفیه مورد استفاده مردم این روستا قرار می گیرد. با توجه به اهمیت میراث فرهنگی به نظر می رسد باید برای حفظ این اثر معماری از خطر تخریب ، تلاشهای بیشتری صورت بگیرد. در کتابهای تاریخی آمده است که شهرستان آستانه اشرفیه در گذشته چورکوچان نامیده می شد و چور در زبان گیلکی به معنای زمین بایر و بلااستفاده ( لم یزرع ) بکار می رود. اما پس از تدفین حضرت سید جلال الدین اشرف ( ع ) در این منطقه، تبدیل به منطقه ای کشاورزی و حاصلخیز شد.

آبرفت های حاصل از رودخانه عظیم و خروشان سفیدرود باعث حاصلخیزی بسیار زیاد این منطقه شده است. بطوریکه هم اکنون زمین بایر و بلااستفاده در این شهرستان به ندرت یافت می شود. حاصلخیزی این خاک باعث شده است تنوع وسیعی از محصولات کشاورزی در این شهرستان وجود داشته باشد و به قول کارشناسانکشاورزی به نمایشگاهی بزرگ از مرغوبترین محصولات کشاورزی تبدیل شده است. آرامگاه استاد محمد معین دکتر محمد معین فرزند ابوالقاسم و نوه ی معین العلماء در سال ۱۲۹۳ شمسی در شهر رشت متولد شد. وی در سال ۱۳۱۳ ش با اخذ درجه لیسانس از دانشسرای عالی فارغ التحصیل شد و سپس دوره دکتری ادبیات را به اتمام رساند.

استاد معین مدت ها عضو پیوسته فرهنگستان ایران و استاد کرسی تحقیق در متون ادبی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران بود. استاد در زمان حیات « علامه دهخدا» با او در انتشار و گردآوری لغت نامه دهخدا همکاری داشت و توسط ایشان برای نظارت چاپ نسخ بعدی لغت نامه پس از حیات « دهخدا» برگزیده شد. استاد محمد معین دارای نشان عالی ادب و هنر از فرانسه و همچنین جایزه آکادمی ادبیات و کتیبه ها از فرانسه و نشان درجه ۲ و ۳ علمی و نشان هنر از ایران است. فرهنگ ۶ جلدی معین و تصحیح و تکمیل فرهنگ برهان قاطع در ۵ جلد از دیگر آثار این مرد فرهیخته است. دکتر معین درسال ۱۳۵۰ ش درگذشت ودر شهر آستانه اشرفیه نزدیک آرامگاه « سید جلال الدین اشرف » به خاک سپرده شد. بنای یادبودی در این شهر به پاس خدمات ارزنده استاد به فرهنگ فارسی ، به صورت چند ضلعی و با آجر و طاق های هلالی و بام سفالین احداث شده است